Laat u niet oplichten

De hoofdstukken

1. Hoofdstuk 1: Hoe oplichting uw aandacht grijpt
2. Hoofdstuk 2: De gewoonte om te controleren
3. Hoofdstuk 3: Gevaarlijke manieren van betalen
4. Hoofdstuk 4: Nepbekenden en het noodgeval in de familie
5. Hoofdstuk 5: Liefdes-, beleggings- en kansfraude
6. Hoofdstuk 6: Computer- en accountovernames
7. Hoofdstuk 7: Als het al gebeurd is
8. Hoofdstuk 8: Een familieplan tegen fraude
9. Hoofdstuk 9: Identiteitsfraude, uw naam en herstel
10. Hoofdstuk 10: Bouw uw eigen controlekring

Waar het voor is

Voor volwassenen boven de zestig, en de familieleden die met hen meekijken, die liever een paar rustige gewoonten hebben dan een lijst trucs om uit hun hoofd te leren.

Wat het niet doet

Het is geen juridisch, financieel of politieel advies, geeft geen belastingregels, termijnen of erfrechtelijke uitspraken, en noemt geen bedragen of statistieken als vaststaand feit; het verwijst u naar uw bank, de officiële meldpunten en een gekwalificeerde deskundige.

Dertigdagenplannen

1. Sla het echte fraudenummer van uw bank op in uw telefoon, van uw pas of afschrift, onder een duidelijke naam als "BANK, echt".
2. Doe hetzelfde voor uw creditcard of tweede rekening. Twee nummers, opgeslagen, klaar.
3. Zeg de betaalregel hardop tot hij van u is: "Ik betaal onbekenden nooit met cadeaubonnen, spoedoverboekingen, crypto of contant geld."
4. Zoek van elke belangrijke rekening één papieren afschrift of factuur op en noteer waar u ze bewaart, zodat een echt nummer altijd vindbaar is.
5. Oefen de pauze. Geeft een bericht u de eerstvolgende keer een schok, zeg dan "Dit kan wachten. Controleren" en merk gewoon op hoe het gevoel wegtrekt.
6. Schrijf de drie kernreflexen op een kaartje voor de la bij de telefoon (haast-geheimhouding-betaling; controleer via uw eigen kanaal; betaal onbekenden nooit op een rare manier).
7. Rusten en terugkijken. Kijk naar de telefoontjes en berichten van deze week. Welke haalde een hendel over — haast, angst, geluk, gezag? Benoem ze.
8. Leer hoe u een venster of tabblad volledig sluit en hoe u uw apparaat opnieuw opstart. Oefen het één keer, rustig.
9. Zoek op hoe u uw eigen kredietoverzicht opvraagt bij het landelijke kredietregister. Alleen opzoeken en opschrijven is genoeg.
10. Verlaag uw daglimiet voor overboekingen bij uw bank, in de app of met één telefoontje. Gratis, snel, en van alles in dit boek misschien wel het meest waard.
11. Zet meldingen aan voor afschrijvingen en overboekingen, of vraag een helper erbij om het samen te doen.
12. Zet tweestapsverificatie aan voor uw e-mail, de loper van al het andere, zo nodig met hulp.
13. Loop uw inloggegevens langs voor internetbankieren en DigiD, en zorg dat u daar de sterkste beveiliging gebruikt die wordt aangeboden.
14. Rusten en terugkijken. Merk op hoeveel van uw bescherming nu stil op de achtergrond draait zonder uw aandacht.
15. Zeg de controlezin hardop: "Ik bel u terug op een nummer dat ik al heb." Oefen tot hij natuurlijk voelt en niet onbeleefd.
16. Oefen ophangen. Beëindig letterlijk een keer een gesprek midden in een zin, zodat u het onder druk ook kunt.
17. Bedenk uw idee voor een geheim familiewoord en kies aan wie u het voorstelt.
18. Stuur het bericht of pleeg het telefoontje waarin u het geheime woord voorstelt aan uw naaste mensen.
19. Schrijf op wie de nuchterste persoon in uw leven is, aan wie u elke grote geldbeslissing eerst vertelt. Leg het briefje bij uw computer.
20. Kijk naar uw laatste paar e-mails of sms'jes en controleer er één op de veilige manier: ga zelf naar de echte site van het bedrijf in plaats van op een link te tikken.
21. Rusten en terugkijken. U hebt nu de reflexen voor de twee meest voorkomende vormen van oplichting. Merk op hoeveel rustiger de telefoon voelt.
22. Kies één persoon om uit te nodigen voor een wederzijdse "rare telefoontjes leggen we bij elkaar neer"-afspraak.
23. Stuur die uitnodiging. Eén bericht is genoeg om uw controlekring te starten.
24. Benoem uw ringen op papier: binnenste, dagelijkse, kennis, professioneel — één naam of voorziening per ring.
25. Zoek de contactgegevens van uw bibliotheek, buurthuis of het ouderenwerk in uw gemeente op, en kijk of ze hulp bieden bij computervragen of veilig internetten.
26. Kijk één afschrift of rekening na op iets wat u niet herkent. Gewoon een blik, een gewoonte die het waard is te houden.
27. Sla de meldkanalen op: de Fraudehelpdesk op 088-786 7372 voor melden en advies, ACM ConsuWijzer op 088 070 70 70 voor consumentenvragen, Slachtofferhulp Nederland op 0900-0101 voor steun na een misdrijf, de politie op 0900-8844 voor aangifte, en 112 bij direct gevaar.
28. Praat met uw familie over toon: spreek af dat iedereen een raar telefoontje bij de groep mag brengen zonder oordeel.
29. Kijk het hele plan terug. Omcirkel de twee of drie beschermingen die u de meeste rust gaven.
30. Schrijf uzelf een kort briefje: de wachters die u nu hebt staan, de ene persoon bij wie u altijd navraagt, en de belofte om schaamte in te ruilen voor een telefoontje als er ooit iets misgaat. Zet er een datum bij een paar maanden verderop om het na te kijken. U bent beschermd, en nog steeds volledig uzelf.